SÜT SAĞIM TEKNİKLERİ

Süt hayvancılığının en önemli unsuru buzağı yetiştiriciliği ile birlikte süttür.Süt sığırcılığında kar etmek,istenen verimin alınmasına, sütün temiz ve kalite olmasına bağlıdır.Sütün temiz ve kalite olması ise süt sağım tekniklerine bağlıdır.

SAĞIM NEDİR?

Memede oluşan sütün alınmasına sağım denir. Yani sağım sütün hasadı işlemidir.

SAĞIM NEDEN ÖNEMLİDİR?

Sağım süt sığırcılığında en fazla dikkat edilecek uygulamalardan biridir. Çünkü sağım tekniğine uygun yapılmadığı zaman  ürün miktarının azalması ve süt kalitesinin düşmesine yol açar.Ayrıca hatalı sağım hem memenin, hem de ineğin sağlığının bozulmasına neden olur. Unutulmamalıdır ki bir meme başı çeyrek inek, bir süt ineği de meme demektir.

SAĞIM ZAMANI VE ŞEKLİNİN ETKİSİ:

            Tekniğine uygun bir sağım; hayvanın memesine süt bezlerinin faaliyetini teşvik eden bir masaj gibi olumlu etki yapar ve verim artar. İyi bir sağımla memedeki tüm süt boşaltılabilir. Kötü bir sağım tekniği ise tam aksi bir etki gösterir

MEMENİN YAPISI:
      İneğin memesi, birbirinden bağımsız 4 bölümden oluşur. Dıştan bakıldığında memenin sağ ve sol yarımlarının birbirinden ayrıldığı, kesin olarak görülebilir. Meme yandan bakıldığında orta uzunlukta ve karın duvarına sıkıca bağlı olarak görülür. Genel olarak arka meme bölmeleri ön meme bölmelerinden daha büyüktür ve günlük üretilen sütün %60'ı arka meme bölmelerinden alınır.
      Her meme bölmesi bir meme başı ile bitmekte ve süt meme başlarından alınmaktadır. Meme başlarının orta uzunlukta olması, memeye düzgün bir şekilde yerleşmesi meme başı deliğini büzen kasın sıkı olması gerekir. İneklerin bazılarında 4 meme başından başka küçük meme başları da bulunabilir. Fakat bunlar süt vermezler. Her meme bölmesinin içinde küçük odacıklar şeklinde süt üreten bezcikler vardır ve üzüm salkımı gibi görünürler. Buradan gelen süt ince borularla kalın boruya oradan da meme sarnıcına ulaşır.

SÜT KANDAN MI OLUR ?
      Memede süt yapımı için gerekli besinler kan ile memeye taşınmaktadır. Üretilen sütün azlığı veya çokluğu memedeki damarlardan geçen kan miktarı ile ilgilidir. 1 litre süt üretimi için memeden 400 litre kanın geçmesi gerekir. Memedeki damarlar ne kadar çok kıvrımlı ve kalın olursa o kadar kan geçer ve o kadar fazla süt oluşur.
 Tımar hayvanda kan dolaşımının hızlanmasına ve dolaylı olarak süt verimine olumlu bir etki yapar.

SÜTÜN İNDİRİLMESİ
      Sütün indirilmesi sinirsel ve hormonal bir refleks olup ineğin verebileceği en yüksek sütün elde edilmesinde büyük önem taşır. Memenin yıkanıp temizlenmesi, meme başlarına yapılan masaj, buzağının sağım yerinde oluşu gibi faktörlerle meme uyarılarak memeden sütün akışı başlatılır. Uyarının yapılmasını izleyen en geç bir dakika içinde sağım başlatılıp 10 dakika içinde tamamlanmalıdır. Aksi taktirde memedeki sütün bir kısmı içeride kalır.
      İneğe yapılacak kötü muamele, gürültü veya ineğin kızmasına neden olabilecek herhangi bir olay meme uygun şekilde uyarılmış olsa bile süt çıkışını engelleyebilir. Bu olay ineğin sütünü tutması  olarak isimlendirilir. Böylece memeden alınamayan süt miktarı artar.
      Bir ineğin sağımı 10 dakika içinde tamamlanmalıdır.

SAĞIM ŞEKİLLERİ

Memeden sütün alınması iki şekilde yapılabilir. Bunlardan biri elle sağım diğeri makina ile sağımdır.

EL İLE SAĞIM TEKNİĞİ

Elle sağım üç şekilde yapılır.

1 - İki parmak arasında sağım.

2 - Baş parmağı bükerek sağım.

3 - Avuç içi ile sağım.

          Avuç içi sağım, en iyi elle sağım şeklidir. Avuç içi sağımda meme başı avuç içine alınıp, baş parmak diğer parmakların üzerine gelecek şekilde kapatılır ve sıkılır. İlk defa sıkılıp süt akışı sağlanınca parmaklar açılır ve yeniden sıkılır. Sağım bu şekilde devam edilerek tamamlanır. Sağım tamamlandıktan sonra memeye yeniden masaj yapılarak süt bezleri tekrar uyarılır ve sağım yapılarak memedeki sütün tamamının alınması sağlanır. Böylece memede hastalık oluşumu önlenir.

ELLE SAĞIM DA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR NELERDİR ?

1 - Sağımdan önce eller sabunla yıkanmalıdır.

2 -Tırnaklar kısa olmalıdır.

3 - Meme temizlenmeli ve kurulanmalıdır.

4 - Sağım esnasında parmaklar süte batırarak ıslatılmamalıdır.

5 - Süt kovası temiz olmalıdır.

6 - Mastitisli memeler, sağımdan önce veya sonra sağılmalıdır.

7 - Bir ineğin sağımı tamamlanıp diğerine geçirilirken eller yeniden yıkanmalıdır.

8 - Özellikle huysuz inekler sağılırken süt sık sık başka bir kovaya aktarılarak sütün zayi olması engellenmelidir.

9 - Sağılan süt bekletilmeden ahır dışına çıkarılarak soğutulmalıdır. Bu hem sütün koku kapmasını hem de bozulmasını önler.

10 - Sütün içerisine sap, saman ve gübre gibi kirleticilerin düşmemesi için kovanın ağzına bir tülbent bağlanmalıdır.

EL İLE YAPILAN SAĞIMDAKİ YANLIŞLAR:
            * Meme ucunun büyük kısmının avuç dışında kalması sütün tamamen alınamamasına sebep olur. Meme ucu şişer ve meme zarar görür.
             * Meme başı kesinlikle iki parmakla aşağıya doğru çekilmemelidir.
             * Baş parmağın birinci boğumunun sırtı ile diğer parmaklar arasına meme başı sıkıştırılarak sağım yapılmamalıdır. Aksi takdirde meme başı zedelenir ve yara olur.
             * Memede süt bırakılmamalıdır. Memede mikropların üreyerek hastalanmasına sebep olur.

MAKİNA İLE SAĞIM

Makine ile süt sağımında 12 önemli kural  

SAĞIM ÖNCESİNDE

1.      Meme sağlığını düzenli olarak kontrol ediniz.

2.      Sağım sırasını düzenleyiniz. (Önce genç, sonra yaşlı, en son tedavi görmüş inekler sağılır)

3.      Her zaman ön sağım  yapınız!

4.      Memeleri dikkatle temizleyiniz.

SAĞIM SIRASINDA:

5.      Sağım vakumunu kontrol ediniz.

6.      Memenin  hazırlanmasından hemen sonra sağım başlıklarını yerleştirip hortumları ayarlayınız.

7.      Aşırı sağım yapmayınız.

8.      Meme ucunda süt kalmaması için memeyi sürekli kontrol ediniz.

SAĞIM SONRASINDA:

9.      Memeleri hemen dezenfektan dolu kaba daldırınız.

10.    Sağım ekipmanlarını hemen deterjanlı suda temizleyiniz   

11.    Sütü hemen soğutarak, bakteri üremesine engel olunuz.

12.    Ekipmanlarınızın bakımını ve servisini düzenli olarak yaptırınız.

Makine ile sağımın esası, vakum uygulayarak sütün memeden dışarı alınmasıdır.

KALİTELİ SÜT NASIL ÜRETİLİR ?
      Süt insanlar için mükemmel bir besin kaynağıdır. Sütün kalitesini etkileyen birçok faktör vardır. Bunlar ineğin sağlığı, süt kovaları, süt kapları ve sağım makinesinin temizliği, sağım kurallarına uyma ve sağılan sütün soğutulmasıdır.
      Kaliteli süt elde etmenin ilk şartı ineğin sağlıklı olmasıdır.
      Sütle bulaşan hastalıkların bir kaynağı da insandır. Bu nedenle bakıcı, sağımcı ve süt kapları ile uğraşan kişilerin temiz ve sağlıklı olması gereklidir. Sağımda kullanılan kova, sağım makineleri ve güğümlerin her kullanımdan sonra ilaçlı su ile temizlenmesi gereklidir.
       Her sağımdan sonra süt hemen ahırdan çıkarılmalıdır. Aksi halde ahırın kokusu kısa sürede süte geçer. Güğüm kullanılan çiftliklerde sağılmış olan süt, en az 4 katlı bir tülbentten süzülmeli ve tülbent her sağımdan önce temizlenmelidir. Süt sağıldığında 37 0C’dir. Sağımı izleyen 2 saat içerisinde sütün sıcaklığının 10 0C’ye düşürülmesi mikropların çoğalmasını önler.

 SONUÇ:

            Süt insanlar için temel bir besin maddesidir. Süt ve süt ürünlerinin insan beslenmesindeki önemi temiz ve kaliteli süt üretimini kaçınılmaz kılmaktadır. Süt kalitesi üretildiği işletmeden tüketiciye ulaşana kadar bir çok faktör tarafından etkilenmektedir. Süt sığırcılığında kar etmek,istenen verimin alınmasına, sütün temiz ve kalite olmasına bağlıdır.Sütün temiz ve kalite olması ise süt sağım tekniklerine bağlıdır.